Ai là người Nhật?

Trong bài viết “Tám mức độ của tính Nhật và tính-không-Nhật” (“Eight degrees of Japaneseness and non-Japaneseness”), tác giả Fukuoka cho rằng có 3 tiêu chuẩn phổ biến được dùng để cân nhắc xem ai đó có phải người Nhật hay không: dòng giống (lineage), văn hoá và quốc tịch[1]. Bài viết này tìm hiểu về “dòng máu” và một biểu hiện của nó là tên gọi của những người gốc ngoại lai ở Nhật.

Trước tiên hãy bàn về việc dòng máu ảnh hưởng như nào đến việc ai đó cân nhắc xem mình thuộc về đâu. Trường hợp những người nhập cư Hàn Quốc ở Nhật là một ca điển hình. Họ được gọi là “Zainichi” (“tại Nhật”), là những người có dòng máu Hàn Quốc nhưng định cư lâu dài tại Nhật Bản. Họ hoặc thế hệ ông bà cha mẹ của họ đã đến Nhật từ trước 1945, cụ thề là từ 1910 khi Hàn Quốc bị đế quốc Nhật đô hộ và dòng người đổ từ Hàn về Nhật để lao động. Vào năm 1940, nhiều người trong thế hệ đầu tiên trên đất Nhật này đổi tên từ tiếng Hàn sang những tên nghe giống Nhật hơn theo chính sách đồng hoá của vị “Tổng đốc Triều Tiên” người Nhật Bản (Governor-General of Korea, 조선총독부)[2]. Những người không chủ động làm theo lệnh này cũng bị buộc đổi tên[3].

kiko

Khi tìm kiếm “Zainichi Koreans” trên google, hình ảnh bạn thấy ngay trang đầu là diễn viên Kiko Mizuhara. Cô có cha là người Mỹ, mẹ là người gốc Hàn sống tại Nhật. Kiko là một trường hợp đặc biệt khi là con lai Nhật-Mỹ nhưng lại có yếu tố Hàn Quốc và không có dòng máu Nhật Bản.

Thế hệ người Hàn thứ hai, thứ ba lại đối xử với tên của họ khác hẳn. Một vài trong đó chỉ sử dụng tên tiếng Nhật do đã quá quen thuộc, trong khi những người khác dùng cả tên Nhật và tên Hàn. Nhóm còn lại chỉ dùng tên tiếng Hàn do họ có ý thức mạnh mẽ về tính dân tộc (nationalism)[4]. Nếu dùng cả hai tên Hàn và Nhật thì chúng có giá trị tương đương khi đăng ký việc làm, đi học,… và trên giấy tờ tuỳ thân thì một trong hai sẽ được đưa vào ngoặc đơn.[5]

Nếu nói rằng cái tên của một người là điều đầu tiên người đó dùng để định nghĩa bản thân, ví dụ một cô bé là con gái nên được bố mẹ đặt cho tên nữ tính, một anh chàng do là người Pháp nên có tên là Adrien thay vì Adrian… ta có thể suy ra người nhập cư gốc Hàn ở Nhật quan tâm rất nhiều về nguồn gốc của họ, và với những tranh đấu, chia nhóm như ở trên thì có thể nói rằng họ có một sự khủng hoảng về bản sắc (crisis of identity). Người nhập cư ở Hoa Kỳ có thể mang tên tiếng Anh (cụ thể là với người gốc châu Á) và cùng lúc có một tên trong tiếng của cha mẹ, nhưng ở Nhật Bản tình hình có vẻ phức tạp hơn nhiều. Hoa Kỳ hay được ví với một cái nồi đun (melting pot) mà trong đó mọi người với gốc gác khác nhau được trộn lẫn với nhau, còn Nhật Bản thì không. Người gốc ngoại lai sống ở Nhật cần cố gắng hết sức cho giống người Nhật để được đối xử công bằng, họ không được khuyến khích giữ gìn bản sắc cội nguồn như ở Mỹ.  Cái tên sinh ra từ nguồn gốc một người, nó có ảnh hưởng mạnh tới và bị ảnh hưởng bởi việc người đó tự định nghĩa bản thân như thế nào.

japan pop

Xã hội Nhật đề cao sự “đồng phục”, thống nhất. Dễ thấy điều này ở dân số sống ở Nhật.

Ảnh: https://www.britannica.com/place/Japan/People

Vượt qua biên giới của mỗi cá nhân, hãy xem dòng máu và tên gọi có vai trò như thế nào trong cái nhìn của số đông. Tiếp tục nhìn nhận những người Zainichi, họ đã sống ở Nhật đủ lâu để quen thuộc với văn hoá Nhật và nhiều người trong họ đã nhận quốc tịch Nhật. Tuy thế họ vẫn được miêu tả là vẫn gặp khó khăn do không có dòng máu Nhật thuần khiết. Những khó khăn đó xảy ra khi họ tìm việc làm (đối với người nhập cư trước và trong chiến tranh[6]), khi họ tìm kiếm đối tượng kết hôn hoặc khi đi học (đối với thế hệ trẻ hơn)[7]. Vào những năm 70, người gốc Hàn mang tên Hàn Quốc gần như không thể tìm được việc làm ở Nhật.[8] Nhìn bên ngoài thì y như những người Nhật khác, nhưng gốc gác vẫn được thể hiện trên tên gọi và giấy tờ. Nhiều bậc cha mẹ Hàn quyết định từ chối nhận thư gửi con cái họ nếu trên thư đề tên tiếng Hàn để tránh lộ gốc gác Hàn Quốc cho bưu điện biết.[9]

takeshi

Tài tử Takeshi Kaneshiro có mẹ là người Đài Loan và cha là người đảo Okinawa Nhật Bản. Lớn lên ở Đài nhưng anh giữ quốc tịch Nhật.

Bên cạnh những người Hàn Zainichi, chúng ta thấy những ngôi sao mang nửa dòng máu Nhật (Nhật-Âu, Nhật-Latinh, Nhật-dòng máu châu Á khác…) hay được nhắc kèm với gốc gác của họ khi lên báo hay các phương tiện truyền thông đại chúng khác. Những cái tên tiêu biểu gồm có diễn viên Kaneshiro Takeshi (nửa Đài Loan), ca sĩ Namie Amuro (Nhật-Ý),… Tuy vậy, những nhân vật này, với dòng máu lai, mang theo một bản sắc lai (hybrid identity) mà trong đó tính Nhật thường chiếm phần nhiều. Một minh chứng: Họ được biết đến nhiều nhất với cái tên tiếng Nhật. Điều này làm họ khác với các ca người Hàn Zainichi hay người Trung-Nhật, những người hay được chính bản thân hoặc một thành viên của xã hội Nhật cố gắng xếp nhóm một cách gọn gàng: hoặc là người Nhật, hoặc là người Hàn, hoặc là người Hoa. Có một bi kịch của việc không thuộc về cả hai thế giới mà tác giả Fukuoka đã miêu tả:

“Họ được coi không phải là người Hàn trong xã hội Hàn Quốc, đồng thời được coi không phải là người Nhật trong xã hội Nhật Bản.”[10]

Đến đây ta có thể thấy là dòng máu có vai trò quan trọng trong việc xác định vị trí của một cá nhân trong xã hội Nhật Bản, cả trong tư tưởng của chính họ lẫn trong đánh giá của cộng đồng. Trong nhiều trường hợp dòng quan trọng hơn cả những giá trị văn hoá họ đã thẩm thấu hoặc quốc tịch của họ.//

 

 

[1] Fukuoka, Yasunori. Lives of Young Koreans in Japan (Melbourne: Traus Pacific Press, 2000).

[2] Ibid.

[3] Ibid.

[4] Ibid.

[5] Fukuoka, Yasunori. Japanese Alias vs. Real Ethnic Name: On Naming Practices among Young Koreans in Japan (1998).

[6] Ken C. Kawashima, The Proletarian Gamble: Korean Workers in Interwar Japan. Durham and London: Duke University Press, 2009.

[7] Fukuoka, Yasunori. Lives of Young Koreans in Japan (Melbourne: Traus Pacific Press, 2000).

[8] Fukuoka, Yasunori. Japanese Alias vs. Real Ethnic Name: On Naming Practices among Young Koreans in Japan (1998).

[9] Ibid.

[10] Fukuoka, Yasunori. Lives of Young Koreans in Japan (Melbourne: Traus Pacific Press, 2000).

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *